Poglavlje 27: Životna sredina i klimatske promjene
EU promoviše snažno djelovanje u oblasti klime, održivi razvoj i zaštitu životne sredine. Propisi EU sadrže odredbe koje se odnose na pitanja životne sredine, klimatske promjene, kvalitet vode i vazduha, upravljanje otpadom, zaštitu prirode, industrijsko zagađenje, hemikalije, buku i civilnu zaštitu.
U oblastima životne sredine i klimatskih promjena, Crna Gora je ostvarila napredak u jačanju svojih administrativnih kapaciteta na centralnom i lokalnom nivou, kroz zapošljavanje dodatnog osoblja i rješavanje problema nedovoljnih inspekcijskih službi na oba nivoa. U junu 2026. godine, Vlada je usvojila akcioni plan u tom cilju, koji obuhvata procjenu trenutnih i projektovanih administrativnih kapaciteta, kao i planove za buduća zapošljavanja i vremenske okvire po sektorima do 2030. godine, uz postavljanje ključne prekretnice za 2028. godinu. U junu 2026. godine, Crna Gora je zaposlila jednog inspektora za životnu sredinu. Do septembra 2026. godine, Ministarstvo ekologije, održivog razvoja i razvoja sjevera zaposlilo je devet službenika na neodređeno vreme. Troje njih je zaposleno u skladu sa Planom zapošljavanja i raspoređeno u organizacione jedinice nadležne za međunarodnu saradnju, inspekcijski nadzor i zaštitu prirode. Crna Gora treba da obezbijedi kontinuirano sprovođenje ovog akcionog plana, kao i uspostavljanje institucionalne strukture koja će omogućiti koordinisano, strateško planiranje održivih investicija u životnu sredinu i klimu, kao i njihovu realizaciju. Takođe, potrebno je obezbediti adekvatne javne konsultacije i sprovesti kampanje za podizanje svijesti o zaštiti prirode, mreži „Natura 2000”, klimatskim promjenama, reciklaži otpada i zagađenju bukom.
Životna sredina
Kada je riječ o horizontalnom zakonodavstvu, tokom izveštajnog perioda Crna Gora je završila usklađivanje sa nizom važnih propisa EU, i to: Direktivom o strateškoj procjeni uticaja na životnu sredinu (SEA), Direktivom o procjeni uticaja na životnu sredinu (EIA) i INSPIRE direktivom. Crnoj Gori se preporučuje da nastavi sa jačanjem sinergije i koordinacije između strateške procjene uticaja (SEA) i procjene uticaja na životnu sredinu (EIA), kako bi se ovi dokumenti efikasnije koristili u svrhe planiranja i sprovođenja. U avgustu 2026. godine usvojene su izmjene Krivičnog zakonika i Zakona o odgovornosti za štetu u životnoj sredini, a u septembru 2026. godine izmjenjen je i Zakon o odgovornosti pravnih lica za krivična dela, kako bi se obezbijedilo usklađivanje sa propisima iz oblasti životne sredine .Direktivom o krivičnim delima. Institucionalni kapaciteti su ojačani uspostavljanjem specijalizovane policijske jedinice i operativnog tima u okviru tužilaštva. Uvedena je digitalna platforma za prijavljivanje prekršaja i krivičnih djela protiv životne sredine, kako bi se unaprijedilo sprovođenje propisa i poštovanje zakonskih obaveza.
Kada je riječ o kvalitetu vazduha, Crna Gora je u julu 2026. godine usvojila Strategiju upravljanja kvalitetom vazduha za period 2026–2029. godine, uskladivši je sa Nacionalnim energetskim i klimatskim planom usvojenim u decembru 2025. godine. Strategija obuhvata projekcije smanjenja emisija, nacionalni program kontrole zagađenja vazduha, kao i planove za kvalitet vazduha za sve zone u Crnoj Gori. U avgustu 2026. godine, Crna Gora je takođe usvojila Zakon o kvalitetu vazduha i Zakon o zaštiti vazduha, uz prateće podzakonske akte usvojene u oktobru 2026. godine, čime je dodatno uskladila svoje zakonodavstvo sa Direktivom o nacionalnim gornjim granicama emisija.
U oblasti upravljanja otpadom, Crna Gora je u avgustu 2026. godine usvojila izmJene i dopune Zakona o upravljanju otpadom, a u oktobru 2026. godine i prateće podzakonske akte, radi daljeg usklađivanja sa Okvirnom direktivom EU o otpadu, kao i propisima koji se odnose na deponije, plastične proizvode za jednokratnu upotrebu i baterije. U toku su kampanje za podizanje svIjesti javnosti, kao i aktivnosti usmJerene na obezbjeđivanje dosledne primJene propisa, namjenjene građanima i lokalnim vlastima, a koje se tiču prevencije nastanka otpada, njegovog razvrstavanja i reciklaže. Jedinice lokalne samouprave još uvek treba da usvoje lokalne planove upravljanja otpadom i da pristupe njihovoj primjeni.
Kada je riječ o kvalitetu vode, Vlada je u decembru 2025. godine usvojila Program monitoringa površinskih i podzemnih voda za 2026. godinu, kao i planove upravljanja rizikom od poplava za vodna područja sliva Dunava i Jadranskog sliva. U avgustu 2026. godine, Crna Gora je usvojila Zakon o vodi za ljudsku upotrebu, radi usklađivanja sa Direktivom EU o vodi za piće, a u maju 2026. godine i Strategiju zaštite morske sredine do 2036. godine.
U oblasti zaštite prirode, Crna Gora je u avgustu 2026. godine usvojila Zakon o zaštiti prirode, čime je dodatno uskladila svoje zakonodavstvo sa Direktivom o staništima i Direktivom o pticama. U junu 2026. godine usvojeni su i Nacionalna strategija za biodiverzitet za period 2026–2031. godine, kao i prateći akcioni plan za period 2026–2028. godine. Nastavljen je rad na uspostavljanju mreže „Natura 2000”, a u junu 2026. godine Crna Gora je dostavila predlog liste lokacija za mrežu „Natura 2000”, zajedno sa predloženom strukturom upravljanja, što je trenutno predmet procjene Evropske komisije.
Crna Gora još uvijek treba da postupi po preporuci Bernske konvencije koja se odnosi na Skadarsko jezero, kao i da pronađe adekvatno rješenje za vojni poligon na Sinjajevini. U januaru 2026. godine postignut je dogovor između Vlade i Opštine Ulcinj o upravljanju tim područjem; u toku je osnivanje novog preduzeća za upravljanje, koje bi trebalo da počne sa radom do kraja 2026. godine. U tom cilju, Vlada Crne Gore je u oktobru 2026. godine usvojila mapu puta za buduće upravljanje ovim područjem i mjere očuvanja. Opština Ulcinj je u julu 2026. godine usvojila Plan upravljanja tim područjem, koji se, između ostalog, fokusira na mjere očuvanja.
Vlada je iz državnog budžeta izdvojila 510.000 evra za radove na revitalizaciji.
Kada je riječ o industrijskom zagađenju i upravljanju rizikom, u toku je ekološka rekonstrukcija Termoelektrane na ugalj u Pljevljima, ali i dalje postoji zabrinutost u pogledu ključnih pitanja za njenu dugoročnu održivost. Crna Gora bi trebalo da intenzivira napore na trajnom zatvaranju ovog postrojenja, kako bi se ispunili standardi EU o emisijama i stvorile održivije ekonomske prilike u regionu. Potreban je strateški pristup za „pravednu tranziciju”, koji će obezbijediti ekonomske alternative za zajednice koje će biti najviše pogođene postepenim ukidanjem upotrebe uglja. U toku su aktivnosti na usklađivanju sa Direktivom o ograničavanju emisija određenih zagađujućih materija u vazduh iz srednjih postrojenja za sagorevanje, kao i sa Direktivom o industrijskim emisijama.
U julu 2026. godine, Crna Gora je usvojila izmjene i dopune Zakona o hemikalijama kako bi osigurala usklađenost sa REACH uredbom, Direktivom o azbestu, Uredbom o prethodnom obaveštenom pristanku, Uredbom o postojanim organskim zagađujućim supstancama, kao i Uredbom o isparljivim organskim jedinjenjima. Potrebni su dalji koraci kako bi se u potpunosti postiglo usklađivanje sa Uredbom o biocidnim proizvodima. Uspostavljeni su nacionalni info-pult (Helpdesk), Registar hemikalija i evidencija biocidnih proizvoda, ali su potrebni dalja digitalizacija, kao i unapređenje kvaliteta i bezbednosti podataka, kako bi se omogućila interoperabilnost sa sistemima Evropske agencije za hemikalije (ECHA).
Kada je riječ o buci, Crna Gora je u julu 2026. godine usvojila Zakon o zaštiti od buke u životnoj sredini, radi usklađivanja sa pravnom tekovinom EU. Iako je ostvaren značajan napredak u izradi strateških karata buke i akcionih planova zaštite od buke za 13 glavnih puteva, njih je potrebno dostaviti Evropskoj komisiji putem digitalne platforme „Reportnet3”, zajedno sa informacijama o prisustvu svih glavnih izvora buke, uključujući sve aglomeracije na teritoriji države. Potrebni su dodatni napori u oblasti upravljanja bukom, kao i sprovođenje kampanja za podizanje svesti javnosti, kako bi se smanjila izloženost buci u životnoj sredini. Tokom izveštajnog perioda, takođe je izrađen vodič za upravljanje bukom u životnoj sredini, koji je objavljen na veb-sajtu Ministarstva.
Kada je riječ o civilnoj zaštiti, Crna Gora je članica Mehanizma Unije za civilnu zaštitu, a od 2024. godine povezana je i sa Zajedničkim sistemom za komunikaciju i informisanje u vanrednim situacijama (CECIS). Zemlja kontinuirano i aktivno učestvuje u aktivnostima ovog Mehanizma, uključujući izvještavanje Evropske komisije o upravljanju rizicima od katastrofa, kao i izgradnju kapaciteta za prevenciju katastrofa i pripravnost. Crna Gora je ostvarila napredak u oblasti podrške zemlje domaćina (Host Nation Support), nakon što je ugostila resurse za gašenje požara iz vazduha. Ipak, potrebno je da nastavi sa unapređenjem ove podrške, sa fokusom na obezbeđivanje efikasnog funkcionisanja struktura za koordinaciju vazdušnih operacija, kako bi se olakšalo reagovanje tokom šumskih požara. U decembru 2025. godine, Vlada je usvojila Nacionalni plan za spasavanje i zaštitu od ekstremnih vremenskih i klimatskih događaja, kao i Strategiju smanjenja rizika od katastrofa za period 2025–2030. godine, uz prateći akcioni plan za period 2025–2026. godine. U januaru 2026. godine, Crna Gora je usvojila Zakon o oporavku nakon katastrofa.
Klimatske promjene
Kada je riječ o klimatskim promjenama, Crna Gora je ostvarila dobar napredak u usklađivanju svog zakonodavstva sa pravnom tekovinom EU; međutim, i dalje postoji potreba za značajnim jačanjem administrativnih kapaciteta, kao i za osiguravanjem adekvatne primjene i sprovođenja propisa.
U decembru 2025. godine, Crna Gora je usvojila Zakon o klimatskim promjenama, kojim se utvrđuje pravno obavezujuća obaveza postizanja klimatske neutralnosti do 2050. godine. Ovim zakonom se takođe postavlja pravni osnov za sistem praćenja, izvještavanja, verifikacije i akreditacije (MRVA), koji obuhvata sektore sistema EU za trgovinu emisijama (ETS1) – proizvodnju energije, industriju, vazduhoplovstvo i pomorski saobraćaj – kao i sektore u okviru ETS2 – zgrade, drumski saobraćaj i malu industriju. Zakon je dopunjen u maju 2026. godine, a u julu 2026. usvojeni su i dodatni podzakonski akti (osam pravilnika) kako bi se olakšala primena MRVA sistema u svim sektorima obuhvaćenim sistemom EU za trgovinu emisijama do kraja 2026. godine. Dva subjekta koja podležu regulativi dostavila su svoje planove praćenja, a u junu 2026. godine izdata je jedna dozvola za emisije gasova sa efektom staklene bašte (GHG). Crna Gora mora osigurati da svi subjekti koji podležu regulativi dobiju svoje dozvole za emisije gasova sa efektom staklene bašte do kraja 2026. godine, te da budu spremni da započnu praćenje najkasnije od 1. januara 2027. godine. Potrebni su odlučni koraci kako bi se unaprijedili postojeći nacionalni mehanizmi za određivanje cijene ugljenika, čime bi se olakšala tranzicija ka sistemu EU za trgovinu emisijama nakon pristupanja Uniji.
Crna Gora je u decembru 2025. godine usvojila Nacionalni energetski i klimatski plan, a u februaru 2026. godine Strategiju razvoja sa niskim nivoom emisija ugljenika (2026–2050). Ova strategija pruža dugoročni put dekarbonizacije do 2050. godine, u skladu sa Pariskim sporazumom i obavezom Crne Gore da postigne klimatsku neutralnost. Crna Gora je usvojila dodatne podzakonske akte kojima se povećava usklađenost sa Uredbom EU o upravljanju (Governance Regulation) i pravnom tekovinom EU koja se odnosi na emisije iz sektora korišćenja zemljišta, promjene namjene zemljišta i šumarstva (LULUCF), te je poboljšala poštovanje rokova i potpunost izveštaja koji se zahtijevaju prema prilagođenoj Uredbi o upravljanju, usvojenoj u okviru Ugovora o Energetskoj zajednici. Crna Gora još uvijek treba da uskladi svoje propise sa pravnom tekovinom EU koja se odnosi na supstance koje oštećuju ozonski omotač, fluorisane gasove, okvir za sertifikaciju uklanjanja ugljenika, kao i sa klimatskim zakonodavstvom u oblasti drumskog saobraćaja (standardi emisije CO2, označavanje automobila i kvalitet goriva). U tom cilju, Crna Gora je u junu 2026. godine usvojila Plan za uspostavljanje mehanizama za preuzimanje, sprovođenje i primjenu klimatske pravne tekovine EU, što bi trebalo da omogući postizanje potpune usklađenosti sa pravnom tekovinom EU i pripremi Crnu Goru za njenu potpunu primjenu.
Izvor: https://enlargement.ec.europa.eu/
